O Pergamiño Vindel

Hai xa case dous anos, despois de moito tempo lonxe das ondas do mar de Vigo que cantaron os seus versos, as cantigas do trobador vigués Martin Codax regresaban a Galicia. Desde o 10 de outubro de 2017 ata o 4 de marzo de 2018, esta xoia da literatura medieval europea púidose visitar no Museo do Mar de Galicia, na cidade de Vigo, a carón mesmo da Praia de Samil.

Réplica dunha dorna que se pode ver no Museo do Mar de Vigo.

Alí nos fomos desde Coruña. Foi nun día de chuvia do mes de decembro, pola ponte da Constitución.     Tras varias horas en coche, coa canción monótona das pingas de chuvia golpeando no cristal, chegamos por fin ao Museo do Mar. Antes de ver o pergamiño, fixemos un breve percorrido polas salas do museo, que gardan os segredos e misterios do mar de Galicia. Puidemos ver réplicas de dornas de madeira, nas que navegaban os mariñeiros polas nosas rías no pasado; escafandras e demais instrumentos de mergullo, empregados polos aventureiros que buscaban os lendarios tesouros dos galeóns de Rande; un mapa da viaxe do HMS Beagle, o barco no que navegou Charles Darwin... e ata poidemos ver unha réplica do Trofeo Teresa Herrera gañado polo Real Club Celta de Vigo na casa do seu eterno rival.

Trofeo Teresa Herrera que se pode ver no Museo do Mar de Vigo.

Despois de visitar as salas do Museo, a guía da exposición levounos por fin a planta que gardaba o Pergamiño Vindel, obxecto principal da nosa visita. Nesta sala, decorada con putros obxectos do Medievo, retrocedemos aos tempos das cantigas galego-portuguesas. Vemos biblias traídas de diferentes catedrais españolas, chaves oxidadas que abrían as portas de cidades medievais, columnas pertencentes ás grandes abadías de Galicia (Sobrado dos Monxes, Oseira, Samos...), instrumentos de madeira que reproducen os que tocan os músicos anciáns no Pórtico da Gloria, cítaras que tocaban os trobadores nas Cortes de Portugal e Castela... E, por fin, cun cadro das Illas Cíes pintadas por Lugrís de fondo, o Pergamiño Vindel coas sete cantigas de Martin Codax, escritas no manuscrito coa minuciosa caligrafía do amanuense medieval.

O Pergamiño Vindel coas sete cantigas de Martin Codax.

O 4 de marzo de 2018 o Pergamiño Vindel, único documento que contén a notación musical das cantigas medievais galego-portuguesas, regresou aos Estados Unidos, á Morgan Library de Nova York. Unha lástima que unha peza de valor incalculable, unha das obras máis importantes da nosa literatura non se poida visistar en Galicia. En fin, despois de visistar o museo, buscamos un restaurante para comer ao lado da praia de Samil, envolta nun manto gris de orballo, coa silueta das Illas Cíes de fondo. Alí, naquela mañá gris da ponte da Constitución, facía balance daquel primeiro cuadrimestre na carreira. Por último, despois de terminar a comida, subimos outra vez ao coche para volver a Coruña, mentres na praia rompían mansas as ondas do mar de Vigo, meu amigo...

Mural de Luís Seoane no Museo do Mar de Vigo.

En Pontevedra con Valle-Inclán

Aproveitando que chegan as vacacións estivais, despois dun longo curso, collemos o coche para seguir coñecendo Galicia, pois faltan aínda moitos lugares por descubrir na nosa terra. Esta vez visitamos Pontevedra, a capital das Rías Baixas que regan as augas do río Lérez. Unha cidade chea de historia, mais tamén unha das máis modernas de Galicia.

Vista da Ponte dos Tirantes, enriba das augas do Río Lérez.

E que mellor maneira de coñecer Pontevedra que da man dun dos seus habitantes máis célebres: Ramón María del Valle-Inclán, que paseou durante moitos anos as súas longas barbas de chivo pola cidade do Lérez. O gran literato galego fainos de cicerone polas rúas empedradas e polas fermosas prazas pontevedresas. Camiñamos entre casas brasonadas, pazos urbanos, acolledores soportais e cruceiros labrados polo cicel dos vellos canteiros galegos. Tamén moitas fontes fan honor ao cantar popular que di: "Pontevedra é boa vila, da de beber a quen pasa".

Unha das características fontes na Praza da Verdura de Pontevedra.

Chegamos a Praza das Ferrerías, unha das máis coñecidas da cidade. Nela vemos os xardíns de Casto Sampedro, coas súas fontes cantareiras. Ao fondo vemos a fachada do convento de San Francisco. No seu interior, nun maxestoso sartego de granito, descansan as cinzas do meu querido Paio Gómez Chariño, trobador e mariño galego do século XIII. Xusto detrás da praza, atopámonos co santuario da Virxe da Peregrina, patroa da cidade. Tamén vemos un monumento do loro Ravachol, emblema do Entroido de Pontevedra.

Vista do santuario da Virxe da Peregrina desde os xardíns de Casto Sampedro.

Seguimos o noso percorrido por Pontevedra: a Praza da Leña, a Ponte do Burgo, a Praza da Verdura, o Pazo de Mugartegui, a Basílica de Santa María, a Rúa Real, a Praza do Teucro, a Casa das Campás, o Cruceiro das Cinco Rúas... Pasamos por diante do Concello (por certo, o día da nosa visita tomaba posesión por sexta vez como alcalde Miguel Anxo Fernández Lores). Chegamos ás ruínas de Santo Domingo, que se levantan lembrando séculos pasados e tempos que foron. Falaremos con máis profundidade delas noutro momento, porque ben merecen un texto a parte. Despois de visitar as magníficas ruínas, perdémonos polos xardíns de Colón, preto da Alameda pontevedresa. Alí, arredor dunha estatua do gran navegante, fontes con forma de deuses antigos e nenos espidos deixan caer fervenzas dos seus canos de bronce. 

Estatua de Cristóbal Colón nos xardíns de Pontevedra que levan o seu nome.

É tempo de marchar. Dóenos no corazón ter que lle dicir adeus á Pontevedra, esa fermosa cidade que tan ben nos acolleu nas súas prazas e rúas. Mais as campás da Peregrina xa tocan un réquiem pola morte do día. As sombras comezan a medrar e debemos regresar á Coruña. Emprendemos o camiño de volta. Deixamos na Praza de Méndez Núñez a Valle-Inclán, o noso guía neste roteiro por Pontevedra. Alí queda don Ramón, contemplando como pasan as xentes polas rúas da cidade que tanto quixo. Adeus, Pontevedra: Volverémonos ver.

Estatua de Ramón María del Valle-Inclán na cidade de Pontevedra.

La nao Victoria

El pasado mes de septiembre, cuando ya morían los últimos días del verano, amarró sus anclas en el puerto coruñés una réplica de la Nao Victoria, la célebre nave con la que Magallanes y Juan Sebastián Elcano dieron la primera vuelta al mundo. Así que nos dirigimos a la marina de la ciudad coruñesa. Bajamos desde las calles de la Ciudad Vieja. Los rayos de luz matinal se posaban en el blasón de la Casa Cornide, antaño residencia del ilustrado coruñés José Cornide.

La Casa de Cornide, cuna del gran ilustrado gallego José Cornide Saavedra.

Luego descendemos por la Calle Damas, escuchando la canción argentina que sale de los caños de la Fuente del Deseo, en la Plaza de Azcárraga. Nuestros zapatos arrancan un eco de siglos al pisar las calles empedradas de la Ciudad Vieja. Dejamos atrás la Iglesia de Santiago, cuyas campanadas se mezclan con el canto de las gaviotas. Divisamos ya las blancas galerías, iluminadas por el candente sol del mediodía, como mejillas de muchachas que se sonrojaran al vernos. Al fondo, cabeceando sobre las olas, mecidos por la brisa de la tarde, cabecean los mástiles y las banderas de la réplica de la Nao Victoria.

Vista de las emblemáticas galerías de la Ciudad de Cristal.

Subimos a bordo para rememorar el célebre viaje de Magallanes, la primera circunnavegación del orbe en la Historia de la Humanidad. La nao Victoria fue construida en los astilleros de Zarautz, en el País Vasco. Formaba parte de la conocida como "Armada de las especies", una flota a la que el emperador Carlos V había asignado la misión de navegar hacia las llamadas "islas de las especies". Zarpó de Sevilla el 10 de agosto de 1519, con el almirante portugués Fernando de Magallanes al mando. Tras superar mil vicisitudes, la flota capitaneada por la nao Victoria pasa por la Patagonia,  cruza el Cabo de Hornos, sale al Océano Pacífico y llega a las Islas Marianas. Arriban también al archipiélago de las Islas Filipinas, donde muere Fernando de Magallanes. El marino vasco Juan Sebastián Elcano es elegido nuevo capitán de la Victoria. Sería pues a las órdenes de Elcano, cuando el 6 de septiembre de 1522, después de tres años de larga travesía, la nao Victoria recalaba en el puerto de Sanlúcar de Barrameda. Así terminaba la primera vuelta mundo en barco de la historia.

El Castillo de San Antón, testigo de tantas batallas en el pasado.

Cuando la sangre del crepúsculo se derrama sobre las almenas del Castillo de San Antón, desembarcamos del insigne navío. Atrás quedan las banderas y los mástiles de la Nao Victoria. Al amanecer, la Nao Victoria dejó las costas gallegas. Su mascarón de proa, con sirenas de bellas sonrisas y senos desnudos esculpidas, tenía que seguir humillando las olas de los mares. Esperemos que algún día vuelva a hacernos una visita.

Réplica de la Nao Victoria, que se pudo visitar en el puerto coruñés el pasado mes de septiembre.